Τουρκική anti-NAVTEX: Προοίμιο μιας νέας κρίσης;

  

Την Παρασκευή 16 Απριλίου ο τουρκικός σταθμός  NAVTEX Αττάλειας, εξέδωσε anti-NAVTEX έναντι της προηγούμενης ελληνικής NAVWARN HA69-260/2, η οποία αφορούσε ερευνητικές εργασίες του γαλλικού ωκεανογραφικού σκάφους L’ ATALANTE στο Νοτιοανατολικό Κρητικό πέλαγος και στη  Μεσόγειο, από 15 έως 18 Απριλίου.

Το ακριβές κείμενο της anti-Navtex, είναι το ακόλουθο:

 
TURNHOS N/W :0313/21 (Antalya NAVTEX Station) (Published Date: 16-04-2021 13:16)TURNHOS N/W :0313/21
MEDITERRANEAN SEA
1. UNAUTHORIZED STATION HAS BROADCASTED NAVWARN HA69-260/21 FALLS WITHIN TURKISH CONTINENTAL SHELF AND TURKISH NAVTEX SERVICE AREA.
2. ANTALYA NAVTEX STATION HAS THE AUTHORITY TO BROADCAST NAVTEX MESSAGE IN THE AREA. HA69/260/21 IS NULL AND VOID.
3. CANCEL THIS MESSAGE 182100Z APR 21

 

Από το κείμενο χρήζουν να επισημανθούν τα ακόλουθα:

1. Το σύστημα ναυτιλιακών προειδοποιήσεων Navtex, αποτελεί βοήθημα για την εξασφάλιση της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας. Οι προειδοποιήσεις αυτές εκπέμπονται από παράκτιους σταθμούς οι περιοχές ευθύνης των οποίων συνήθως συμπίπτουν με την υφαλοκρηπίδα του παράκτιου κράτους. Οι περιοχές αυτές δεν αποτελούν ζώνες κυριαρχίας ή δικαιοδοσίας, αλλά είναι περιοχή αρμοδιοτήτων, συνεπώς με το γράμμα του νόμου δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός διεκδίκησης θαλασσίων ζωνών. Επίσης, οι anti-Navtex δεν έχουν ουδεμία κανονιστική ισχύ για τη ναυτιλία, ενώ θα έλεγε κανείς ότι εν δυνάμει μπορεί να αποτελέσουν πηγή σύγχυσης.

2.  Αν και όπως προαναφέρθηκε, η περιοχές εκπομπής κάθε σταθμού έχουν το χαρακτήρα αρμοδιότητας και όχι δικαιώματος ή κυριαρχίας εν τούτοις είναι ζωτικής σημασίας να συμπίπτουν τα όρια δικαιοδοσίας και ευθύνης. Ένα πλοίο που διεξάγει έρευνες σε μια περιοχή λαμβάνει άδεια (εφόσον δεν πρόκειται για Ανοιχτή Θάλασσα) από το παράκτιο κράτος που διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή, συνεπαγόμενα είναι λογικό να συμπίπτει αυτή η περιοχή ευθύνης με την περιοχή δικαιοδοσίας. 

3. Το νόημα  της anti-navtex είναι διττό, αφενός αμφισβητεί τα όρια ευθύνης του ελληνικού σταθμού Ηρακλείου, αλλά επιπλέον τονίζει ότι τα όρια του σταθμού Αττάλειας συμπίπτουν με αυτά της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, ενισχύοντας τον ανωτέρω ισχυρισμό. Η συγκεκριμένη παρατήρηση συσχετίζεται με τη θέση ότι εξ αρχής, από όταν άρχισε η Τουρκία να αμφισβητεί της περιοχές αρμοδιότητας των ελληνικών σταθμών, ουσιαστικά στόχευε μακροπρόθεσμα στην αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και δεν επρόκειτο για μια άνευ ουσίας αντιπαράθεση σε επίπεδο αρμοδιοτήτων (και συνεπώς ελάσσονος σημασίας) όπως τόνιζαν διάφοροι αναλυτές.

4. Η τουρκική anti-Navtex ακολούθησε τη λεκτική σύγκρουση των ΥΠΕΞ, λειτουργώντας (ίσως) εν είδει αντιποίνων στις δηλώσεις του Έλληνα ΥΠΕΞ, καθόσον δεν εκπέμφθηκε την πρώτη (ή την προηγούμενη) ημέρα των ερευνών του γαλλικού σκάφους. Οπότε απομένει να αποδειχθεί εάν πρόκειται για αντίποινα ή για απαρχή μιας εν τοις πράγμασοι αμφισβήτησης της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας του Αυγούστου 2020.

5. Η περιοχή την οποία αφορά η τουρκική anti-Navtex ανήκει στην ελληνική ΑΟΖ η οποία προέκυψε κατόπιν της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας του προηγούμενου χρόνου. Παράλληλα, περιέχεται και στην περιοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου. Συνεπώς πρόκειται για την πρώτη πράξη έμπρακτης επιβεβαίωσης των τουρκικών αξιώσεων και ταυτόχρονα αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Έχει ιδιαίτερη σημασία μάλιστα το γεγονός ότι η τουρκική βούληση δεν εκφράστηκε με την έκδοση της Navtex αλλά και με την αποστολή πολεμικού σκάφους στην περιοχή ερευνών.

 

Ναυτική Διπλωματία και η Ρωσο - Αιγυπτιακή ναυτική άσκηση στη Μαύρη Θάλασσα

 

 Στις 24 Νοεμβρίου ολοκληρώθηκε η ναυτική άσκηση με την ονομασία Joint Friendship Bridge 2020, η οποία διεξήχθη στη Μαύρη Θάλασσα με τη συμμετοχή ρωσικών και αιγυπτιακών ναυτικών δυνάμεων.

Οι στόχοι της άσκησης ήταν η συνεκπαίδευση των μονάδων σε θέματα  προστασίας θαλασσίων γραμμών επικοινωνίας από ποικίλες απειλές, η εμπέδωση της συνεργασίας των δύο ναυτικών και η εξασφάλιση  ασφάλειας και σταθερότητας στη θαλάσσια περιοχή.

Η συγκεκριμένη άσκηση δεν ήταν η πρώτη μεταξύ των δύο χωρών, ωστόσο ήταν η πρώτη φορά που τα δύο ναυτικά συνεργάστηκαν στη Μαύρη Θάλασσα και σίγουρα από τις πρώτες φορές που το αιγυπτιακό ναυτικό διέβη τα στενά του Βοσπόρου και του Ελλησπόντου, τα οποία ελέγχονται από την Τουρκία με την οποία η Αίγυπτος δεν διατηρεί τις καλύτερες σχέσεις από το 2013 έως σήμερα.

Η σημασία και οι σκοποί των ασκήσεων αυτού του τύπου επεκτείνεται πολύ πέραν της στρατιωτικής συνεκπαίδευσης. Όπως είναι ίσως γνωστό ένας από τους τρεις ρόλους που επιτελείται να εκπληρώσει ένα πολεμικό ναυτικό είναι αυτός της Ναυτικής Διπλωματίας. 

Η Ναυτική Διπλωματία αποτελεί ουσιαστικά την πολιτική διάσταση της ναυτικής ισχύος (sea power) και ως εκ τούτω υπήρξε ανέκαθεν σημαντική. Στην πραγματικότητα η άσκηση Ναυτικής Διπλωματίας από τα πολεμικά πλοία υπήρξε περισσότερο συχνή σε σχέση με την αντίστοιχη πολεμικής τους δράση. Αν θα έπρεπε να αποδώσουμε ένα ορισμό τότε Ναυτική Διπλωματία είναι η άσκηση επιρροής στα διεθνή ζητήματα δια μέσου της ναυτικής ισχύος σε περίοδο ειρήνης. Το φάσμα των δραστηριοτήτων της Ναυτικής Διπλωματίας είναι αρκετά ευρύ και μπορεί να επεκτείνεται σε δράσεις εξαναγκασμού (coercion) όπως η διπλωματία των κανονιοφόρων έως άσκηση ήπιας ισχύος (soft power) όπως απλές εθιμοτυπικές επισκέψεις ή συνεργασίες.

Εύκολα συνάγεται ότι μια τέτοια διακρατική συνεργασία εδράζεται (συνήθως) σε στρατηγικούς προσανατολισμούς, με ευρύ φάσμα σκοπών όπως εμπέδωση συνεργασίας, επιβεβαίωση συμμαχιών, άσκηση πίεσης ή στρατηγικά μηνύματα προς τρίτους κτλ. Υπό αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να τυγχάνει και η ερμηνεία των ανάλογων δραστηριοτήτων. 

Στη συγκεκριμένη περίπτωση η άσκηση εξαγγέλθηκε μέσα Οκτωβρίου όπου:

   α.   λίγο πριν την πραγματοποίηση από την Τουρκία βολής S400 στη Μαύρη Θάλασσα (13-16 Οκτ 2020).

    β.  οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε προεκλογική περίοδο 

    γ. η κρίση σε Ναγκόρνο Καραμπάχ δεν είχε διευθετηθεί, με ανάλογες επιπτώσεις στις ρωσοτουρκικές σχέσεις.

    δ. η Τουρκία αμφισβητεί τις οριοθετήσεις και τα δικαιώματα θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

 Για τη Ρωσία αποτελεί ένδειξη της προσπάθειας άσκησης πολυδιάστατης διπλωματίας και προσεταιρισμού των κύριων δρώντων της περιοχής της ΜΕΝΑ (Middle East North Africa). Αντίστοιχα για την Αίγυπτο φανερώνει την επιθυμία της να αναβαθμίσει το στρατηγικό της ρόλο, να αναδείξει την αύξηση της ναυτικής της ισχύος και των φιλοδοξιών της, η οποία αξίζει να σημειωθεί ότι έπεται της συνεχούς αναβάθμισης των ναυτικών της ικανοτήτων. Σε κάθε περίπτωση η Αίγυπτος επιχειρεί να καταστήσει σαφές στην Τουρκία (αλλά και σε όλη την περιφέρεια) ότι θα διεκδικήσει το ρόλο που αναλογεί στο πολυπληθέστερο κράτος της περιοχής και του μουσουλμανικού κόσμου της ΜΕΝΑ, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να επεκτείνει τη στρατιωτική της δράση σε όλη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου αλλά και πέραν αυτής, όπως στην παρούσα περίπτωση στη Μαύρη Θάλασσα. 

Η Ναυτική Διπλωματία αποτελεί ένδειξη στρατηγικών προθέσεων, ωστόσο δεν θα πρέπει οι ενδείξεις αυτές να μετατρέπονται σε υπερβολικές προσδοκίες όπως για πχ η δημιουργία αντιτουρκικών στρατηγικών αξόνων. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω η άσκηση Ναυτικής Διπλωματίας διενεργείται με ένα ευρύ φάσμα μέσων αλλά ταυτόχρονα έχει και ένα ευρύ φάσμα στοχεύσεων (από επιβεβαίωση συμμαχιών, αποστολή στρατηγικών μηνυμάτων ή άσκηση πίεσης), συνεπώς ο ρόλος που καλείται να επιτελέσει μπορεί να είναι μόνιμος ή πρόσκαιρος και ως εκ τούτω και τα προσδοκώμενα οφέλη ή αποτελέσματα.

    

 

Η τρίτη ελληνοτουρκική κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο

Η νέα  τουρκική Navtex (TURNHOS N/W: 1262/20 με ημερομηνία έκδοσης 11 Οκτ 2020, 23:33) και ο απόπλους του ερευνητικού σκάφους Oruc Reis

 

 για τη διεξαγωγή ερευνών στη θαλάσσια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και πιο συγκεκριμένα νότια Ρόδου, νότια Καστελλόριζου (όπως φαίνεται στην φωτογραφία)

σηματοδοτούν την έναρξη του τρίτου γύρου της ελληνοτουρκικής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, για το τρέχον έτος. Υπενθυμίζουμε ό,τι το τουρκικό ερευνητικό σκάφος είχε αποσυρθεί στην Αττάλεια στις 13 Σεπτεμβρίου 2020, προκειμένου -σύμφωνα με δηλώσεις τούρκων αξιωματούχων- να προβεί στην εκτέλεση συντήρησης του εξοπλισμού του.

Η νέα αυτή τουρκική ενέργεια, αν και παρόμοιου περιεχόμενου με τις προηγούμενες δύο, έχει σημαντικές ποιοτικές διαφοροποιήσεις:

1. Επιβεβαιώνει την τουρκική αποφασιστικότητα να υλοποιήσει τις πολιτικές εξαγγελίες. Όπως ειπώθηκε και παραπάνω οι τούρκοι είχαν προαναγγείλει το σχέδιό τους να συνεχίσουν τις έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, παρά το γεγονός ότι το αμέσως επόμενο διάστημα αναμένονταν διαμεσολαβητικές προσπάθειες από την ευρωπαϊκή προεδρία, καθώς και η Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής. Αποδεικνύεται δηλαδή ότι το σχέδιο των τουρκικών ενεργειών υπήρξε προαποφασισμένο και η υλοποίησή του ανεξάρτητη από την όποια έκβαση των ευρωπαϊκών διπλωματικών πρωτοβουλιών.

2. Για πρώτη φορά η Τουρκία προγραμματίζει τη διεξαγωγή ερευνών στη θαλάσσια ζώνη των 6-12νμ. από ελληνικές ακτές. Μια περιοχή στην οποία η Ελλάδα δυνητικά διαθέτει εθνική κυριαρχία επί της θαλάσσιας στήλης και του υποκείμενου βυθού (και κατ΄ εξακολούθηση και του υπερκείμενου εναερίου χώρου). Μια τέτοια ενέργεια (ενδεχομένως) αποσκοπεί πρωτίστως στο να:

   α. Αμφισβητήσει έμπρακτα το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. 

   β. Προκαλέσει τη δυναμική ελληνική αντίδραση, όπου στο πλαίσιο ενός blame game των δύο χωρών η Τουρκία θα κερδίσει τη στήριξη ή έστω ανοχή της διεθνούς κοινότητας.

3. Υποβιβάζει την αξία των μέχρι σήμερα ευρωπαϊκών διαμεσολαβητικών πρωτοβουλιών και κυρίως αυτών της Γερμανίας, η οποία πρωτοστάτησε σε μια προσέγγιση επίλυσης του ζητήματος που εστίαζε στην ώθηση των δύο χωρών να διαπραγματευθούν.  

4. Μια τελευταία και ιδιαίτερα σημαντική παρατήρηση έχει να κάνει με τον τρόπο που εκδηλώνεται η τουρκική προκλητικότητα όπως προκύπτει από την ανάλυση των δύο τελευταίων κρίσεων (αλλά και του παρελθόντος) και φανερώνει βαθύ στρατηγικό σχεδιασμό και συγχρονισμό της πολιτικής και στρατιωτικής διάστασης ισχύος. Διαφαίνεται, ότι οι τουρκικές κινήσεις σχεδιάζονταισε σε ένα πολιτικό / στρατιωτικό εκκρεμές. Ενέργειες υψηλής πρόκλησης (και κατά συνέπεια πολιτικής σημασίας) συνοδεύονται από μικρότερη χρήση στρατιωτικής ισχύος. Αντίθετα, ενέργειες ηπιότερης πρόκλησης, οι οποίες προφανώς αξιολογούνται ως λιγότερο πιθανό να επισείσουν στρατιωτική αντίδραση, συνοδεύονται από ισχυρότερη στρατιωτική παρουσία. Αν θυμηθούμε, το ίδιο είχε συμβεί και στην κρίση των Ιμίων όπου για πρώτη φορά αμφισβητήθηκε η ελληνική εδαφική κυριαρχία. 

Θα λέγαμε δηλαδή ότι οι τουρκικές επιχειρήσεις είναι based effect, δηλαδή  προσανατολισμένες σε ένα στρατηγικό αποτέλεσμα και στον επηρεασμό των δεδομένων μιας κατάστασης. Στις δύο περιπτώσεις που αναφέρθηκαν η Τουρκία προσπαθεί κατά σειρά να:

   α. Δημιουργήσει τετελεσμένα, όπως για πχ η οριστική αμφισβήτιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.

    β. Ανασύρει νέα αναβαθμισμένα ζητήματα τα οποία ενδεχομένως θα μπορεί να τα χρησιμοποιήσει ως παραχωρήσεις σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση.

και στις δύο περιπτώσεις αυτό που είναι σημαντικό, είναι ότι απενεργοποιεί τη δυνατότητα ελληνικής στρατιωτικής αντίδρασης. Στην πρώτη περίπτωση επειδή αυτό θα επέφερε μια μη επιθυμητού υψηλού βαθμού και ρίσκου στρατιωτική σύγκρουση και στη δεύτερη επειδή η λειτούργησε σε χαμηλό στρατιωτικό επίπεδο. Σε περίπτωση όπου η ελληνική αντίδραση δεν θα ήταν η αναμενόμενη (στρατιωτική εμπλοκή), θα κερδίσει τις εντυπώσεις στη διεθνή σκηνή και θα συρεί την Ελλάδα σε άμεση διαπράγματευση από θέση κατηγορουμένου (ως πρώτου επιτιθέμενου).

Μια τελευταία σημαντική διάσταση, έχει να κάνει με το ψυχολογικό αποτύπωμα των ενεργειών της, στο εσωτερικό πολιτικόκοινωνικό επίπεδο του αντιπάλου. Η συνεχής προκλητικότητα και μη άσκηση αποτελεσματικής αντίδρασης, δημιουργούν αισθήματα αδυναμίας, ενδυνάμωση της τάσης ''να διαπραγματευθούμε με κάθε κόστος ώστε να τελειώσει το ζήτημα'', συναφώς στρατηγικής αδράνειας και αποδοχής τετελεσμένων. Είναι γνωστό εξάλλου ότι στην ελληνική γλώσσα, η απουσία αντίδρασης σε κρίσιμες περιστάσεις ορίζεται ως απάθεια και όχι ως ψυχραιμία.